(Homilia na 22 grudnia III Tydz. Adwentu).
Dzisiaj Liturgia Słowa podaje nam do rozważania Pieśń Maryi tzw. Magnificat. Prawdopodobnie najpiękniejsza pieśń z całego Pisma Świętego. Skomponowana przez św. Łukasza (ale zapewne na podstawie ustnej tradycji danej przez samą Maryję). Egzegeci wskazują, że jest w tej pieśni kilka odwołań wyraźnych do Starego Testamentu, przede wszystkim do Anny matki Samuela. Widać jednak tu i pewne nawiązania do Pieśni Miriam z Wj 15 jednego wersu, który podsumowuje cały Exodus Izraela.
Poszczególne wersety Magnificat mają swoje odpowiedniki w historii z Księgi Wyjścia, czy innych tekstach nawiązujących do Exodusu.
"Wejrzał na uniżenie swojej Służebnicy" Łk 1, 48. (por. Wj 3, 7);
"Jego imię jest święte" Łk 1, 49. (por. Wj 3, 14);
"Rozproszył pyszniących się zamysłami serc swoich" Łk 1, 51 (wielokrotnie Faraon, który miał twarde serce),
"Okazał moc swego ramienia" Łk 1, 51, (por. Wj 13, 14; Ps 98, 2; Ps 118, 15-16; Iz 51, 9);
Strącił władców z tronu, Łk 1, 52 (Wj 14, 30).
Pieśń Miriam prawdopodobnie może być najstarszym fragmentem Biblii. Egzegeci na podstawie badań tradycji ustnych poświadczają, że najstarsze teksty Tory i Tanachu to właśnie pieśni opiewające wielkie zwycięstwa Boga Izraela. Pieśń Miriam jest najstarsza prawdopodobnie stworzona ok, 1280 r. Być może gdzieś u genezy Pieśni Miriam , jej wzoru leży kanaanejska mitologia i Baal, który używa wiatru do tego by zaprowadzić ład i porządek przez zapanowanie nad chaosem wód. Nie jesteśmy jednak tego pewni.
Prof. Carol Meyers wskazuje na pewne ciekawostki przy okazji referowania swych badań nad tekstem. Mianowicie jest bardzo prawdopodobny fakt, że cały tekst Pieśni Mojżesza z Wj 15 pierwotnie był przypisywany Miriam. Świadczy o tym kilka faktów. Werset 2. Pieśni Mojżesza jest śpiewany w 1 os. l. poj. i jest całkowicie zgodny z tekstem Miriam (który obecnie w Biblii jest raczej antyfoną do Pieśni Mojżesza). Werset 1. Pieśni Mojżesza operuje z kolei l. mn. (Mojżesz i Izraelici). Z kolei w świetle odkrycia tekstów z Qumran kilkadziesiąt lat przed Chr. możemy potwierdzić tę tezę. W Qumran odkryto tekst Pieśni Miriam z Wj 15, ale wraz z dodanymi siedmioma wersami o charakterze poetyckim, jednak różnymi od obecnego tekstu Pieśni Mojżesza. Jest to poświadczenie tradycji tego, że Tekst Miriam kiedyś mógł być dłuższy, posiadał zwrotki. Wreszcie Biblia pokazuje całą tradycję pieśni triumfalnych śpiewanych przez kobiety, podobnie śpiewały:
1. Córka Jeftego po zwycięstwie nad Ammonitami;
2. kobiety izraelskie sławią zwycięstwa Saula i Dawida;
3. Debora;
4. Podobnie Judyta.
Wytłumaczenie tego faktu jest oczywiste - to kobiety zostawały jako jedyne w miastach i wioskach, to one jako pierwsze opiewały triumf powracających wojowników. Jeżeli okazało by się to prawdą, to właśnie kobieta Miriam byłaby pierwszą autorką tekstu objawionego.
Maryja, hebrajska kobieta swoją pieśnią nawiązuje do tradycji, w której była wykształcona. Jest to tradycja o charakterze paschalnym. Przypomnienie cudu przejścia przez Morze, wielkiego cudu, zapowiadającego Paschę Jezusa Chrystusa, która wszak rozpoczęła się wraz z faktem Wcielenia. Maryja śpiewa pieśń zwycięstwa, opiewa zwycięstwo Boga Izraela. Zwycięstwa nad czym?
"Wszystko bowiem, co z Boga zrodzone, zwycięża świat;
tym właśnie zwycięstwem,
które zwyciężyło świat, jest nasza wiara.
A kto zwycięża świat,
jeśli nie ten, kto wierzy,
że Jezus jest Synem Bożym"? (1 J, 5, 4-5). W naszej tradycji apokaliptycznej ta walka nie została zakończona. Maryja - Niewiasta na pustyni nadal walczy z prastarym smokiem, walczy również jej pozostałe potomstwo (Ap 12, 4-17).
Świat w Księdze Wyjścia jest wyobrażony w postaci Egiptu i jego potężnych Bogów. Nie jest wcale zaskoczeniem, że 10 plag egipskich, oznacza wojnę Boga JHWH z bogami egipskimi.
Plagi szarańczy, ciemności i śmierci pierworodnych oznaczają wojnę przeciw najpotężniejszemu bogowi Egiptu - Ra. Ra był bóstwem uranicznym, bogiem, słońca i panem wszystkiego. Znany jest również pod imieniem Amona. Przedstawiano go z głową sokoła i słońcem jako koroną. Co ciekawe jako tarczę słoneczną przedstawiano również jego rywala, który pod imieniem Aton, za czasów Echnatona (faraona, który dokonał przejściowej rewolucji monoteistycznej) stał się jedynym bogiem Egiptu. Co ciekawe Aton, brzmi nieco podobnie jak hebrajskie określenie Boga - Adonai, Echnaton historycznie panował w Egipcie w XIV w. p Chr. czyli kilkadziesiąt lat przed domniemanym wyjściem Izraela z Egiptu.
Jeżeli odniesiemy symbolikę plag (zwierząt, rzek etc). do egipskich bogów, plagi jawią się nam jako wojna z egipskimi bogami, którzy okazali się bezsilnymi. Pierwsze plagi stanowiły bitwę przeciw Hapi, bogu, który odpowidał za wylewy Nilu. Bóg ten był przedstawiany jako specyficzny androgyn - ze zwisającymi kobiecymi piersiami i obfitym, zwisającym piwnym brzuszkiem. Następnie kolejna wojna i plagi dotyczyły boga o imieniu Heqet. Boga płodności natury i urodzaju, przedstawianego z głową żaby (to właśnie żaby były jedną z tych początkowych plag). Następne dwie plagi pomór bydła, grad okazały bezsilność Apisa i Hather (bóstw, których zwierzęta to byk i krowa), bóstw odpowiedzialnych za siłę, płodność seksualną. Wreszcie ostatnie trzy plagi ograniczające światło słońca były bitwą przeciw najpotężniejszemu z bóstw - Ra, ojcu wszystkich Bogów stworzycielowi świata. W obliczu JHWH, Ra -podobnie jak pomniejsi bogowie - pozostawał bezsilny. Co ciekawe hebrajskie określenie zła czyli Ra'a jest prawdopodobnie nawiązanie, do najpotężniejszego Boga faraona. W Wj 10, 10 faraon mówi do Mojżesza i Aarona: "patrzcie jak złe są wasze zamiary", co dosłownie przetłumaczylibyśmy jako: "patrzcie, zło jest przed wami" czy też Ra jest przed wami". Po tych słowach faraon zatwardził ponownie swe serca i wypędził ich sprzed swego oblicza.
Również stare pogrzebowe teksty rytualne Egiptu rzucają nam nieco światła na ostatnią plagę: śmierć pierworodnych. Następuje ona oczywiście o północy, gdy jest najciemniej - Ra jest bez mocy. Archeologia przekzuje nam dwa fragmenty tekstów rytualnych, które, wcześniejsze niż wydarzenia z Wj mogą rzucać nieco światła na wydarzenia z Exodusu:
Pierwszy tekst występuje w identycznej formie w piramidach z Unas i Teti oba pochodzą z XIV w przed Chr.
On jest królem, który zostanie osądzony z Nim, jego imię jest ukryte w nocy rzezi pierworodnych (lit. smsw).
Z kolei dwa teksty spisane na drewnianych sarkofagach z okresu średniego królestwa znalezione w Asyut mówią:
"Ja jestem tym królem, który zostanie osądzony z Nim, jego imię jest ukryte w nocy rzezi pierworodnych (lit. wrw)".
"Ta noc rzezi pierworodnych, ten dzień rzezi pierworodnych (lit. wrw)".
Tu słowo 'pierwordny' w wersjach 'smsw' i 'wrwmoże oznaczać starszych, wielkich i... bogów.
Pascha jest więc zwycięską wojną przeciw siłom tego świata w postaci bogów: pożądania dóbr (Hepi, Haqet), pożądania cielesnego i zniewolenia człowieka (Apis, Hather) oraz wreszcie pychy bałwochwalstwa i bluźnierstwa przeciw Bogu, którego uosobieniem jest Ra - hipostaza Zła.
W świetle tego wszystkiego, w świetle nawiązania Maryi do paschalnej pieśni, całkowicie zrozumiałe staje się, twierdzenie, że najlepszą bronią w tej walce o wolność jest różaniec święty, że Szatan nienawidzi Maryi, że drży na każde Ave Maria!
Żródła:
YHWH’s War Against the Egyptian Sun-God Ra - TheTorah.com
Miriam's Song of the Sea: A Women's Victory Performance (thetorah.com)
Ks. Łukasz Szlak
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz